Featured

Turning Point

I am not imagining things. What I chose in life isn’t what I need but, it is what I want.


Sa buhay, may experiences tayong hindi natin makalilimutan. Minsan pa ito ang nagiging daan para makilala natin ang ating mga sarili. Ngunit minsan ito rin ang nagbibigay sa atin ng amnesia— gusto man nating maalala para bang sinadya na tuluyang mabura. Sa akin, may mga alaala akong kinokonsidera, bagay na kumakalikot sa sarili kong emosyon.


Kapag may dumaang eroplano sa himpapawid kumakaway ako. Sino ba ang batang hindi nakaranas gawin ito, di ba? Dahil iyon sa pag-aakala ko na ang mga astronaut ay nakasakay sa eroplano kaya gusto ko ring maging astronaut noong bata ako.

Noong nagkakaisip na bigla’y gusto kong maging teacher. Nang makatungtong ako sa high school lumalim ang pangarap ko, gusto kong maging journalist. Animo’y mala-live action sa field. There, I started writing essays, and soon I received a campus journalism certificate. Madalas pa sabihin ng mga teacher ko noon sa akin na may potential daw ako sa pagsusulat, na nagtulak sa akin para igihan pa. Pero wala alinman sa Astronomy, o sa Education, o sa Journalism ang napag-aralan ko.


My destiny’s twist.


My life has changed.


My dreams are gone.


Getting married at 18 was a bad idea, but circumstance has left me no choice. My mother got married at 16, so siguro may pinagmanahan ako.


But… I am different.


I am a fool!


Marami sa atin ang hindi kayang mag-open ng problema o ng kahit anong damdamin sa ating mga magulang gayong higit sa sinuman ay sila ang mga taong unang nakauunawa sa atin. I can still remember that day, the worst day in a life of a teenage girl.

My nightmare!


It was afternoon in mid-April of 2008.  Nagpaalam akong pupunta sa palengke at may mahalagang bibilhin. It’s fifteen minutes drive from home. Nagsama rin ako ng chaperon. Syempre, lahat ng ito’y planado at drama.

Habang nagbibihis ako dumaan si Tatay at sumilip sa labas ng bukas na bintana ng kuwarto ko.


“May pupuntahan ka, e hapon na.” Imbes na pag-aalala ang nasa tono niya, pagtutol ang nahimigan ko.


“May bibilhin lang kami. Saglit lang.” Alibi na hindi ko alam kung tama bang sabihin pa, pero sa tuwina’y wala akong mapagpilian.

Lihim kong ipinagpasalamat na hindi na siya nakipagtalo pero hindi ko maalis-alis ang tila bato na nagpapabigat sa dibdib ko habang hinahabol ko siya ng tingin. Kagabi lang, niyakap ko siya nang mahigpit, senyales ng paalam. Masakit.


It was a good point as no one notices my plan, a very bad plan. Pipigilan nila ako kapag narinig nila ang dalawang buwan ko ng pinoproblema. Kaya mas pinili kong solohin. Pinili kong ilihim.


Habang palayo nang palayo ang mga paa ko sa bahay bumibigat nang bumibigat din ang dibdib ko. At dahil lamang ito sa boyfriend ko kaya ako lumalayo. Dahil sa kanya kaya ako naglakas-loob na planuhin ito. Dahil lang sa kanya na nakitaan ko ng kinabukasan ko.


Who would have thought that love could possibly change a person’s personality, beliefs and its entire life? In every aspect, love can change the humanity. It can turn our world upside down. Pero nakadepende pa rin sa tao kung paanong pakibagayan ang pag-ibig, kung paanong kontrolin, na siyang hindi ko na-apply sa akin mismo.


Sa panahong iyon naging rebelde ako laban sa sarili ko. Naramdaman ko ang pagkamiserable at pagkawalang kuwentang anak sa mga magulang ko. Dahil nagdadalantao ako. At sa labis na takot, lumayas ako at sumama sa boyfriend ko. He was my schoolmate, and my first boyfriend. We both part ways after he graduate. And a couple of years later, we met unexpectedly, and fell in love for the second time. Napaka-weird ng tadhana, ng pag-ibig laban sa akin.


The same moment when I was with his family, I felt the random homesickness. I couldn’t overcome my fear and guilt. And this nostalgia grows in my chest continuosly, it gets worse every single day. It’s very powerful. I wish I can defeat it but I feel lost. And it’s out of my control.

Dapat ay masaya ako pero madalas akong maalimpungatan sa gabi at bigla’y iiyak. Naiisip ko ang iniwan kong pamilya para bumuo ng sarili kong pamilya, dahilan para maramdaman ko rin ang tone-toneladang lungkot na araw-araw ay bumibigat at binabagabag ako.


Sa kabila ng hindi niya pagpapabaya sa akin ay hindi ko napanindigan ang maging isang asawa o ng magiging bagong ina. May kulang. May butas sa puso ko na hindi ko alam paano lalapatan at isara. One thing is sure, I want to be with him, and with my family as well.


I miss home! So much it is killing me hearing from a relative how my father cries on my wedding day.

“Wala na iyong paboritong anak ko.” His words shattered me into pieces. Nagpadagdag lamang ito sa guilt na tila martilyong walang tigil sa pagpukpok sa dibdib ko— paunti-unti akong pinapatay.

Bukod sa wala sila sa araw ng kasal ko, wala rin akong mukhang ihaharap sa kanila. Taksil akong anak kaya ano ang magtutulak sa akin para magpakita? Higit sa lahat, usig ng budhi ang tumira sa puso ko. Hindi pa ako handang lumapit sa isa man sa kanila. Nakakahiya ang ginawa ko!


Three months later, nagkaroon ng problema ang panganay naming kapatid na babae. Hatinggabi noon nang tawagan nito kami para ihatid sa ospital ang nagtatae nitong anak. We rushed as early as we could. Sa isip ko, baka ito na ang turning point para mapalapit ako muli sa mga magulang kong noo’y alam kong mabigat pa rin ang loob sa akin. At iyon nga ang naging dahilan at paraan para tanggapin nila kaming mag-asawa. Suntok sa buwan ang mga sumunod na nangyari.


Maganda ang mga naging resulta ng koneksiyon sa pagitan ng asawa ko’t mga kamag-anak. Lalo na ang maayos na relasyon nito sa mga kapatid kong lalaki. Samakatuwid, ganap siyang naging miyembro ng pamilya. Magaling itong makisama at walang reklamo sa anumang tinatamasa. Sa amin na kami tumira pagkatapos kaming payagan ng mga magulang niya. Doon ko na rin ipinanganak ang anak namin.


Nasa ayos ang lahat— kuntento sa simpleng simula. Nagkaroon ng panibagong pangarap. Napakalinaw ng kinabukasan. Naka-focus ang mga plano sa aming dalawa— sa anak naming lumalaki na rin. Nabuo ako. Tila muling nabuhay ang pag-asa ko.

Gayunpaman, gaano ko man kagustong maging perpekto ang lahat ay isang sampal sa akin ang katotohanang hindi fairytale ang buhay kung saan ay biglang hihilahin ka mula sa kahirapan patungo sa karangyaan. Walang pagsasamang hindi sinusubok ng problema. Walang relasyong umiikot lamang sa pagkakabuhol ng mga damdamin mula sa pagpaparamdam ng pagnanasa at pagmamahal, ng atraksiyon at lambing patungo sa malakas at sentimental na paniniwalang magtatagal ang bawat nagmamahalan.

Fairytale is a sort of a vivid scenery that will bring you into a dull images. Nagbabago. Lumuluma.

Normal ang magtalo para sa sinuman, pero hindi ordinaryo kung ang dahilan ay selos at kawalan ng tiwala. It can break an iron. Or it can shatter you. Well, both happened to us.


I can’t believe how our strong relationship has vanished on 2011. It wasn’t our first fight. But that night, we had misunderstandings na nauwi sa pisikal na pananakit at mabigat muling desisyon.

Naghiwalay kami ng tirahan pansamantala. Umuwi siya sa kanila, sa akin naiwan ang bata. At doon ko rin na-realize na hindi basta-basta ang pag-aasawa. Hindi ka mabubuhay ng pagmamahal lang kung wala kayong parehong permanenteng trabaho at pera. Hindi mo makikita ang kinabukasan ng anak ninyo na lumalaki kung pareho kayong miserable at walang sumusuporta.


Walang nakapapansin ng away at ng hindi namin pagkakaunawaaan gayong marami kami sa bahay. Walang nakaaalam na hindi kaming parehong masaya sa napili naming buhay dahil wala akong ipinakikitang paghihirap ng kalooban sa sinuman. Especially with my parents. Maliban sa mga gabing nakatutulugan ko ang pag-iyak pagkatapos kinabukasan ay bagong mukha ang nakikita ng karamihan. I have to stitch lies, na okay lang kaming mag-asawa. I have to turn negative to positive, na uuwi rin siya sa amin. I have to pretend, cause this is the only thing left. Futhermore, I become a tough woman. But my intentions has reached to its limit. Dahil hindi naikukubli ng paghihilamos at pulbo ang pamamaga ng mga mata.


Kinuwestiyun na ako ni Nanay. There, holding my tears and pain was not in my hands anymore. Sobbing, I told her the truth, detail by detail. Ipinakita ko maging ang pasa sa braso ko na ilang araw ring tinatabunan ng manggas ng damit.

She sighed of disappointment and pity. “Sinabihan na kita, pero matigas ang ulo mo.” Naunawaan ko na wala mang grudge sa akin si Nanay sa maaga kong pag-aasawa pero bilang magulang naroon ang sama ng loob. And despite of all I have done wrong to my family, they’re always the beautiful people in my life, who’ve accepted me in my ups and downs. They will always be my favorite people. Sa kabilang banda, walang nangyari na puwedeng pang balikan at baguhin pero mayroong posibleng ayusin. Pareho naming mga magulang ang umayos ng gusot naming mag-asawa. Ang hindi nila alam nabuo na ang plano sa ulo ko.


Mangingibang-bansa ako!


Akala ko’y tututulan niya ang desisyon na ito. Akala ko’y maririnig ko sa kanya na huwag na lang at maliit pa ang anak namin. I heard the opposite. “Nasabi mo na ba sa nanay mo? Kung pumayag siya, okay lang din sa akin.” I wasn’t shocked, but I was quite for moments when I heard this reply. Hindi na ako nag-aksaya ng panahon. Kinumpleto ang step by step na proseso. Eksaktong tatlong buwan nang matapos ang lahat ng requirements para makaalis sa bansa. Hindi matanto ang sakit kung saang parte ba ng dibdib sa pagtapak ko sa tarangkahan at pagpaalam pero may silbi ang mga luha at paghihirap ng kalooban ko kung doon sa puntong iyon ay malinaw ang nakita kong pag-usad para sa amin.


“Mag-iingat ka.” Huling salitang narinig ko mula sa kanya. Sa una’y naging mahirap at masakit ang paglayo. Kalauna’y naging mantsa na lang ang mga ito na paunti-unti ang pagkakabura, hanggang sa tuluyang maglaho. Dahil hindi ito permanente. At dahil ang pinakamasakit ay hindi ang pag-iwan sa pamilya kundi ang posibilidad na hindi ka na makababalik pa. O kung makabalik ka ma’y baka bangkay na. Sa lahat ng lumipas na oras kailangan mo lang magtiwala. Tibayan maging ang pananampalataya. At panatilihin ang mga paa sa lupa gaano man kataas ang naabot natin. Luma mang kasabihan ito, pero ito ang isa sa susukat sa ating mga pagkatao.


Ang huling sinabi niyang iyon ay nasundan pa ng isa nang bumalik ako sa abroad, ngayo’y sa Jordan. Sa puntong ito, napakarami ng distractions sa pagitan namin— higit sa anuman ay ang third parties. Lihim ang pagkakaroon niya ng girlfriends. Gaano man ako kadesperadang malaman ang katotohanan ay nangingibabaw ang pagnanais kong hindi mawasak ang pamilya na ipinagkaloob sa amin. Ngunit kung gaano kalakas ang pagnanais na iyon ay ganoon din kahina ang kinalabasan. Nabalitaan kong nag-asawa siya ulit. His late father also practiced polygamy. It is when a Muslim man is married to more than one wife.

Aminado akong walang impact sa akin ang nangyari. I felt a sort of freedom gayong hindi kami legally separated. Natuwa ako. Ipinagdasal ko pang sana hindi niya gawin sa bago niyang asawa ang ginawa niya sa akin. Sana hindi na siya muling dumagdag ng asawa.


Sana huli na ito.


Then, again, I dealt with another adjustment with our child. Kung paanong ipaunawa sa bata ang mga nangyari. Bilang ina, na nasa malayo napakahirap pakibagayan ang anak na hindi ko nakasama sa araw-araw yet, I highlighted the fact that whatever might happen he is still her father.


At dahil naduwag akong kausapin siya nang harap-harapan, I texted him. It was a tough decision when I asked him to leave the child alone in my parents’s. Dagdag kong hiniling na putulin na rin ang namamagitang koneksiyon sa amin para sa ikapapanatag ng loob ko at sa ikatatahimik din ng bago niyang asawa.


Nakuha ko nga ito ngunit, pansamantala muna. At least, in my last strike nakausog ako nang malayo. Nakabawi ako sa sarili at sa anak namin. Binigyan ko ng espasyo ang mga bagong oportunidad at tiyansa sa buhay ko para gawin ang mga bagay na hindi ko nagawa noong piliin ko siya. At naging isa muli akong ‘anak’ sa mga magulang ko, ‘kapatid’ sa mga kapatid ko. I chose to be a happy-go-lucky and carefree woman, somehow. Ngayon ay hindi dahil kailangan ko ito kung hindi dahil sa gusto ko. And I am happy with the life I chose. Away from him. Without him. Ganoon pa man, wala akong pagsisisi na makilala at mahalin siya. It’s just I become more satisfied without him. More creative, more positive and motivated.

My first self-published book under Heart Romances.

February of 2014, a year later after I’ve created my Facebook account when a romance story appeared in my Newsfeed. Hinanap ko ang Facebook page na ito dahil sa malakas na hatak sa akin. There, I found the free online stories and as well as my first love— writing. Natanggap kaagad noon ang application ko bilang isang writer nila. Bago iyon, siniguro kong kaya kong pagsabayin ang pagiging housemaid at writer ko.


Eagerness filled my heart with my first romance story, My End and My Beginning, that soon I decided to unpublish. Then, I started to write my second novel A Glimpse and completed. At sa labis na sabik ko noon, proud kong sinabi sa asawa kong nagsusulat na uli ako, romance at hindi essay. Hindi na sweet messages sa sticky note na idinidikit ko kung saan-saan sa kuwarto namin noon para sa kanya pagkatapos ay magrerespond siya. Ibang-iba. Hindi lang siya ang gusto kong pakiligin kung hindi ang mas marami. Hindi ko na itatago ang kahalayan ng utak ko na siya lang ang nakakikilatis kung hindi ibabahagi ko na rin sa iba. But it turned out a bad timing, I guess or it was a bad idea of telling him I am an official online novelist.


“Wala kang mapapala sa ginagawa mo. Tigilan mo na iyan.” I feel underestimated. It was as painful as heartbreak. Nag-expect ako nang sobra na maliban kay Nanay at ilan sa mga taong naniniwala sa kakayahan ko at itinutulak akong ipagpatuloy ang pagsusulat ko at excited na mabasa ang mga nilalaman nito ay siya ang isa pang taong gusto kong maging masaya para sa akin, sa achievements ko. But I failed. Convincing him is neither an option. Tumahimik ako, pero nagpatuloy. I did not bother to tell him I have successfully published a few short stories, flash fiction and my memoir in a different publishing houses. What for? In some circumstances, silence is the best choice.


Sa ngayon kanya-kanya kami ng buhay.

I know we all have our turning point in life, whether the result may good or bad, we all learnt a lesson. Let’s good luck ourselves in our next journey.


Hanggang sa susunod na kuwentuhan. Ingat. 🖤

Magkapatid

“Bakit pinatatagal mo pa ang panliligaw sa iyo ni Jaime, Joan? Responsable’t tanggap niya kayong mag-ina. At para may matawag na papa na rin ang apo ko.”

Nabigla ako sa mga sinabi ni Mama dahil hindi nito ugaling kwestiyunin ang buhay ko.

“Magtapat ka nga. Dahil ba sundalo rin ito katulad ng lalaking tumakas sa obligasyon sa inyo?”

Again, I remain silent.

A month ago, I met Jaime’s family— a picture of a complete and perfect family, dahilan kaya hanggang ngayo’y hindi ko maamin kay Mama na, walang pwedeng mamagitan sa amin ni Jaime. Dahil kuya ito ng aking anak.

Wakas

Lullaby ni Tatay

Tinabig ko pasara ang mabulaklaking tabing sa bahagyang nakaawang na durungawan ng aking silid. Dito’y sumisilip mula sa labas ang nag-aagawang sinag ng ilaw sa poste ng kuryente at ng anino ng mga dahon ng punong mangga na sumasama sa direksyon ng hangin, hanggang sa punuin ang paligid ng nakaririnding katahimikan.

Balisa akong humiga sa manipis na kutson, inunan ang magkabilang braso. Ang pagkakasabit ko ng kulambo ay hindi pa nakukumpleto sapagkat binubulahaw ng malamyos na tinig ni Mayet ang aking ulo, ng pagtatapat niya sa kanyang karamdaman na animo’y malagkit na kola na lumapat sa aking tainga.

Sa likod ng aking pagkakapikit ay lumarawan doon ang bawat anggulo ng kanyang mukha. Ang manipis niyang labi na hindi napipirmi ang ngiti, ang mala-Anne Hathaway niyang mga mata at ang maliit ngunit matangos niyang ilong. Ang lahat ng mga iyon ay perpekto para sa akin. Subalit napalis sa dulo ng mga labi ko ang nakatapal ditong ngiti nang magrambulan sa aking diwa ang kanyang huling sinabi.

Nagdadalantao ako, nakangiti niyang turan noong huli kong nakausap. Ako man ay hindi naikubli ang pananabik, pero hindi ko rin matatanggal sa sarili ang labis na pagtatahip ng aking dibdib.

Magiging ama na ako. Doo’y sumagi sa aking gunita si Tatay. Naisip ko kung ganoon din kaya ang naramdaman niya noong ipinagbubuntis ako ni Nanay? Tuloy nakadama ako ng pangungulila sa uliran kong ama, na saglit humalili sa aking pag-aalala kay Mayet.

Si tatay Pipoy.

Anong trabaho pa ba ang hindi napasok ni Tatay para lang maitaguyod kaming mga anak niya? Naging trabahador siya sa malawak na plantasyon ng tubuhan, naglako ng walis-tambo at walis-tingting sa mga karatig-bayan, sumasali rin siya sa pag-aani ng palay tuwing may anihan at naging kargador sa isang malaking kompanya ng asukal sa lungsod.

Ilang pasahero na ba ang nakasalamuha niya magmula nang naging konduktor siya ng dyip? Marami na. Hindi na mabilang ang nalagpasan niyang pagsusulit sa reyalisasyon ng buhay. At nailambag na sa lupa ang pumatak na mga pawis mula sa kanyang balat upang magampanan ang tungkulin niya bilang padre de pamilya.

Hindi hamak na mas malakas pa siya sa kalabaw sa edad na sesenta. Tadtad na ang katawan niya sa trabaho pero ni minsan ay hindi ko siya naulinigan na nagreklamo. Hindi pa siya roon nakuntento dahil nilalakad niya ang humigit kumulang sa tatlong kilometrong distansya mula sa amin patungo sa pampublikong paaralan sa bayan upang ilako ang paninda niyang ice drop. Ito ang alam kong panibago niyang pinagkakakitaan.

Dalawang taong gulang ako noong maulila kami sa ina at si tatay Pipoy ang nagsilbing ina’t ama naming tatlong magkakapatid. Ang dalawang nakatatandang kuya ko ay bumukod na. Ako na lamang ang hindi pa nalalagay sa tahimik— kung tahimik bang matatawag ang pag-aasawa at hindi mabigat pasanin ang pagbuhay sa pamilya. Pero kapag nakikita kong masaya ang magkaroon ng mga anak ay parang gusto ko na ring pasukin ang estadong iyon.

Ang sabi nila ay dumarating daw iyon nang kusa. Tama sila dahil magmula nang nakilala ko si Mayet, kasamahan ko sa pinagtatrabahuan naming Canning Corporation, magmula nang minahal ko siya ay kaakibat din dito ang pagnanais na ipakilala siya sa aking pamilya. Inaalala ko lamang ang magiging reaksiyon nila lalo na si Tatay. Lamang ay hindi ko rin maaaring pabayaan na lamang na lumaking bastardo ang aming anak.

Bumalik ako sa bintana, nakadungaw sa tahimik na kalsada. Sa limang minutong pagkakatayo rito ay nakita ko ang unti-unting pagkakabuo ng anino ng tao hanggang sa tumambad sa paningin ko si Mayet. Marahas akong umibis, sinalubong ng mahigpit na yapos ang hinihingal kong katipan.

“Magiging maayos din ang lahat,” sabi ko, na nagbigay ng malaking pag-asa sa kanya, sa akin.

Kinabukasan ay bumiyahe kami mula sa Timog Cotabato, pa-hilaga. Iuuwi ko siya sa amin kaysa mapatay ng mga magulang niya na tutol sa aming pagmamahalan. Pangunahing isyu nila na malamang daw ay hindi ko mabubuhay ang kanilang anak dahil sa kawalan ko ng permanenteng trabaho. Nais kong ipakita sa mga magulang ni Mayet na responsable akong lalaki. Hindi pa man marahil ngayon ang eksaktong panahon para pakasalan ko siya, pero malakas ang kumpiyansa ko na matatanggap din ako ng kanyang mga magulang balang araw.

“Adam,” mahinang tawag ni Mayet sa pangalan ko na nagpabalik sa aking huwisyo mula sa malalim na paglalayag ng nagugulumihanan kong diwa. Magkatabi kami sa pandalawahang upuan ng bus habang nakahilig ang kanyang ulo sa aking balikat.

“Malapit na tayo,” sagot ko. Banayad ang ginawa kong paghaplos sa ulo niya.

“Hindi ba nakakatakot dito sa inyo?” Nasa tinig niya ang magkahalong pangamba at pag-aalala. Dahil marahil sa talamak na kaso ng ambush, carnapping at drug raid sa ilang bayan dito sa amin ang rason ng kanyang pag-usisa.

Bumaling ako kay Mayet at inalis sa isipan ang isyung kinahaharap ng aming bayan. Mas nakakatakot ang posibleng gawin sa iyo ng mga magulang mo kapag ibinalik kita sa inyo, tahimik kong usal sa sarili.

Bumaba ang kamay ko sa mukha niya, sandali kong ikinulong sa palad ang kanyang pisngi. Panatag akong sumagot, pero ang totoo’y pinanghihinaan ako ng loob. “Hindi kita pababayaan.” Inihilig ko pagkatapos ang ulo ko sa headrest ng bus nang hindi na muling umimik si Mayet saka ako pumikit. Hinayaan ko ang aking sarili na saglit tangayin ng antok para maibsan ang nararamdaman kong takot sa dibdib; takot sa kahihinatnan ng desisyon namin na ito at takot para sa sarili ko na baka hindi ko magawa ang obligasyon ko sa kanila.

Alas-sais ng gabi nang marating namin ni Mayet ang aming bahay, na nilakad namin magmula sa highway dahil wala nang motorsiklong namamasada kahit tatlong oras pa bago ang curfew hours. At dahil ito sa sunud-sunod na problema ng carnapping at pagpatay sa mismong may-ari.

Hindi ko ganap na naaaninag ang hitsura ng bahay dahil binalot na ng kadiliman ang kapaligiran. Mula sa pinto na yari sa pinagtagpi-tagping kawayan ay tanaw ko sa maliliit nitong butas ang anino ng may edad na lalaking nakaharap sa mapanglaw na apoy ng gasera.

Gulat ang unang rumehistro sa anyo ni Tatay nang itulak ko ang pinto, na unti-unti ring napalitan ng kapanatagan nang makilala ako. Nagpatuloy siya sa pagsasalin ng gaas sa lumang gasera pagkatapos ay bumaling sa akin. Napangiti ako nang masilayan na hindi pa rin napapalitan ang gasera namin na ginawa ko, ganoon kaingat sa gamit si Tatay, ganoon kahalaga sa kanya ang mga maliliit na bagay.

Nagsalita siya. “Bakit hindi ka pa pumasok? Naghapunan ka na ba?” tanong niya nang mapansin na hindi ako gumagalaw sa aking tinutuntungan. Hindi iyon ang inaasahan kong sasabihin niya dahil ang akala ko ay magugulat siya kung bakit ako biglang sumulpot sa amin. Nahimigan ko ang pag-aalala at pananabik sa kanyang tinig.

Anim na buwan din akong hindi nakakauwi dahil sa aking trabaho. Gayunpaman, normal ang naging komunikasyon ng pagpapalitan namin ng tingin. At inaamin kong nasasabik din akong muli siyang masilayan.

“Pumasok ka na Adam,” untag muli sa akin ni Tatay, bumaba siya sa dalawang pangkat na hagdang kahoy. Sa masikip na kusina siya tumuloy, na kagaya pa rin ito sa dati nitong ayos na nakaharap sa Kanluran.

“May kasama ako.” Binalikan ko si Mayet sa ilalim ng puno ng niyog sa bakuran namin, hinila ko papasok. Tumigil si Tatay sa paghakbang, blangko ang ekspresyon niya nang lumingon siya sa amin— kung natutuwa o nagtataka ay wala akong eksaktong ideya. Nakapako nang mahabang sandali ang mga mata niya kay Mayet. Ibinuka niya ang bibig pagkatapos ay maagap ding isinara.

Matagal bago siya nagsalita. “Ipaghahanda ko lang kayo ng hapunan nang makapagpahinga na kayo ng kasama mo.” Pagkasabi niyon ay tumalikod na siya.

Isang plato ng kanin at isang lata ng sardinas ang inihain ni Tatay sa harapan namin ni Mayet, magkatabi kaming nakasalampak sa papag. Nilinga ko ito bago ilagay ang pagkain sa pagitan namin. Nakangiti ito, na panaka-naka ay tinatapunan ng sulyap si Tatay.

“Kumain na tayo,” pagyaya ko rito, nakangiti itong tumalima. Ngunit hindi pa man kami nangangalahati nang nakangiwi itong humarap sa akin habang nakatukod ang isang palad sa tiyan, marahas na napalunok.

Hindi ko pa natatapos ang sasabihin ko nang patakbo itong bumaba at nagduduwal. Mabilis ding nakalapit si Tatay.

“Nagdadalantao ba ang babaeng kasama mo?” nagtataka niyang tanong.

Magkakasunod na pagtango ang tanging naisagot ko. Tinapik niya ako sa balikat. Nakangising mukha niya ang sumalubong sa akin nang harapin ko siya.

“Alagaan mo ang pamilya mo,” bilin niya. Tahimik kong ipinagpasalamat ang pang-unawang iyon mula sa kanya.

Isang taon ang lumipas, masaya kaming nagsasama, hanggang sa makiusap si Mayet sa akin ng bagay na hindi ko alam kung paano siya pagbigyan.

“Payagan mo na ako.” Kumapit siya sa braso ko, nagmamakaawa.

“Hindi mo naman kailangan umalis dahil sapat naman ang kinikita ko sa pagiging guwardiya ni Mayor,” rason ko. “Maliit pa ang anak natin,” dagdag na paliwanag ko.

“Hindi ka ba naiinggit sa mga kapitbahay natin? Iyong mga asawa nila nasa ibang bansa na. Tingnan mo sila may konkretong bahay, sasakyan, pera. Umaasenso pagkatapos tayo ganito pa rin. Walang pagbabago,” kontra niya. Naisip kong iba talaga ang epekto ng inggit sa tao. Hinayaan ko siya. Pinagbigyan sa gusto niya kaysa maging lamat pa ng hindi namin pagkakaunawaan ang aking pagtutol.

Nakiusap ako kay Tatay na ako na lamang ang kakayod at siya na muna ang maiiwan sa bahay para sa bata. Ganoon ang naging siklo ng aking buhay sa araw-araw— trabaho sa umaga, nanay sa gabi.

Pero bakit kailangang maging ang puso ni Mayet ay lumayo na rin? Isang buwan niya akong ikinulong sa kasinungalingan. Para bang nakalapat sa likod ng mga mata ko ang bago niyang kinakasama sa Maynila, dinaig niya ang nakawalang ibon sa hawla.

Kalimutan mo na ako Adam, aniya. At tama siya. Nakatulong ang bisyo sa unti-unti kong paglibing sa sakit, na lihim kay tatay.

Isang umaga ng Biyernes ay naabutan ko siyang nagtitimpla ng gatas habang kalong din ang kanyang apo. Umaawit siyang isinasayaw ang sanggol.

Dandansoy inom tuba, Laloy;
Dili ako inom tuba pait aslom.

Ang tuba sa baybay, patente moangay;
Talaksan nga dyutay, puno ang malaway.

“Hayan nakatulog ka na nang hindi mo naiinom itong gatas mo.” Hinaplos niya ang pisngi ng sanggol habang patuloy sa paghehele rito.

Nilapitan ko sila. Nakangiting hinaplos ko ang ulo ng sanggol, ng sumbrero nitong may kulay lila na burda ng pangalan nito.

Inabot ito sa akin ni tatay, maingat kong kinarga ang aking anak. At idinuyan ito sa malapad kong bisig, ginaya kung paano maghele. Nakatutok ang mapanuri kong paningin sa sanggol na tila unti-unting tinutubuan ng sungay sa noo, napahigpit ang hawak ko rito.

Nanginginig ang magkabila kong braso. Ipinilig ko ang ulo mula sa halusinasyon na iyon hanggang sa pinukaw ako ng nakaririnding iyak nito.

Mabilis kaming nireskyu ni Tatay. Umawit muli siya na nagpatahan sa sanggol. Bumaling ang tingin ko sa kanila. Gusto kong murahin ang aking sarili dahil ang ibinubuhay ko sa kanila ay nagmumula sa isang kasalanan.

Napasinghap ako sa pagtunog ng cellphone sa aking bulsa, na nakaagaw rin sa atensiyon ni Tatay.

“Asawa mo na ba iyan? Napapansin kong hindi madalas tumatawag sa iyo si Mayet.”

Bumangon ang pagkaasiwa sa aking dibdib, kung dahil sa tumatawag o dahil sa sinabi ni Tatay. “Nag-iipon daw siya,” pagsisinungaling ko.

Pinasadahan niya ako ng nagdududang tingin. “Nangangayayat ka. Magpahinga ka rin minsan.” Humakbang siya palayo sa akin. Inilapag ang natutulog na sanggol sa duyan saka dinampot muli ang diyaryo at lapis at ipinatong sa isang tuhod mula sa pagkakasalampak niya sa sahig. Nakasanayan na niya ang maglaro ng Sudoku kapag wala siyang pinagkakaabalahan.

“Aalis na ako,” paalam ko kay Tatay.

“Mag-iingat ka. May bago na namang pinatay ng riding in tandem sa bayan at inagawan pa raw ng motorsiklo.”

Walang imik na lumayo ako upang sagutin ang tawag ni Mayor, hindi bilang kanyang guwardiya kundi tirador ng mga kalaban niya sa pulitika.

“Alam mo na ang gagawin, Adam.”

Nawala na sa akin ang usig ng budhi. Wala nang silbi ang nakasusulasok na panaghoy ng aking kaluluwang ihinto ko na dahil wala ring katiyakan kung makakauwi rin ba akong humihinga pa.

Resulta at komento mula sa judges:

Ang resulta ng #LSKWritingContest2017 Level 2. Ito ang Final 6 na papasok sa Final Round. Pasensiya na at natagalan ang resulta. Salamat sa paghihintay. Hintayan na lang ang panibagong rules para sa Final Round.

6. Lullaby ni Tatay

ni Rain Sevilla – Hindi nagfocus si Rain sa kuwento ng pagiging Tatay ni Adam sa anak nila ni Mayet, ikunuwento niya kung paano bubuhayin ni Adam ang kanyang pamilya.

Birthday Presents

Evening of the 16th of September this year, I was in the balcony and speaking to Billy over the phone when I heard a slow knock on the glass door, it’s Madam. Binuksan niya ito at sinilip ako sa labas. Nilayo ko mula sa tainga ang cellphone pero sumenyas siyang magpatuloy ako. Sa kuryusidad, nagpaalam ako kay Billy, saka binaba ang tawag. Pagkatapos ay pumasok ako sa loob ng kusina na konektado sa balcony at maliit na sala.

“May kailangan ka po ba?” tanong ko, pero hindi ko iyon natapos.

“Tapos ka na ba?” Itinuro niya ang bitbit kong cellphone. Tumango ako. Maya-maya ay inabot niya sa akin ang isang puting kahon. She told me it was their advance birthday gift which is a mobile phone. Para akong nabara. I was speechless. I was flattered. I was overwhelmed. I didn’t expect nor wanted it. But I thanked her.

Gusto ko rin sanang magpasalamat sa mga anak niya pero hindi ko na ginawa. Sa puso ko tahimik akong nagpasalamat sa Diyos sa pagbigay Niya ng mga mabubuting tao sa akin. Not only for their generosity— mula sa libreng WiFi connection at sa halos lahat ng pangangailangan ko, but for their love, care, respect and kindness to me.

Pinigil ko ang sarili na hindi maging emosyonal pero sa huli may luha pa ring tumulo sa mga mata ko nang sabihin niya sa akin ito, “… regalo namin sa iyo para kapag nasa Pilipinas ka na hindi mo kami makalilimutan, Happy birthday!” in their Arabic language.

I shook my head inwardly and smiled. Hindi niya alam at hindi ko rin maipakita na labis akong nadala sa sinabi niya. And of course not, I can never forget their true feelings to me, na itinuring nila akong parte ng pamilya at iyon ang labis na may halaga. But I also couldn’t express it verbally. I feel sorry for my cowardness.

Hindi pa natapos doon ang sorpresa. The next day, on my birthday she took me to her sister’s place. There, for the entire twenty nine years of my existence I blow a candle, whisper a wish and slice a cake for the first time. I received another gifts from her sister Rana and my friend Sanea. But I did not care the gifts or any materialistic way of showing importance to anyone because what I consider valuable is the extremely beautiful memories I have created with them for the years, na mananatili sa isip at puso ko habang buhay pa ako.

Alam kong napakasuwerte ko na magkaroon ng mga employer na responsable, maalalahanin at mabait sa kanilang kasambahay simula sa unang pagtapak ko pa lang sa buhay nila.

With this family, the Alhmouz, I can say I won a jackpot in a lottery.

Behind the Darkness is Another Darkness

I have always found my room as my forever prison— or my grave. It’s not because the space nor the silence, but because the emptiness of feelings and lack of possibilities and hope lies in its four corners, na ako lang ang nakararamdam.

When we moved from the city to another city two years ago, I have my own room— with a wooden closet filled with my belongings, a small space bathroom with a wooden sliding door and a lavatory sink outside of it. Unlike any other housemaids with no rooms I can claim myself as the lucky one, indeed.

At gayong sa pinaglumaang kutson ako humihiga ay ayos na. Iyon lang, kinabukasan niyon ay uunat-unat ako ng katawan dahil sa pananakit ng likod at balakang, but I did not bother to complain. Apart from what so-called my-own-room, nagsilbi rin itong laundry room kung saan nakapuwesto sa likod ng pintuan ang washing machine at dryer, na nagpasikip sa paglabas-masok ko sa kuwarto. Dito rin ikinabit ang WiFi sa bahay.

It was really good as far as I have my privacy.

Next to where I sleep is the fireplace, that to be honest it helps and worries me same time during winter. Magdamag itong may siga, na para bang kalabaw ni Tatay noon na pinaghahandaan niya ng troso tuwing tag-ulan. At ako sa loob ng kuwarto ay para ring iniihaw nang buhay. Sa labis na init puwede na itong tumunaw ng niyebe, pero hindi ito ang ipinag-aalala ko kundi ang posibleng pagkabasag ng salamin na takip nito sa tuwing naririnig kong naglalagutukan ang mga nakasalang na kahoy. Minsan pa, pinagmamasdan ko ang lakas ng apoy pagkatapos ay eeksena na rin ang weird na tanong sa ulo ko, na kung ganito rin ba kaya sa impyerno? O mas malala pa?

But, who would have care of my feelings and thoughts anyway? No one, except myself, of course.

Katulad ng madalas kong pagnanais na mapag-isa sa tuwing dinadalaw ako ng kalungkutan, na ang totoo’y umaasa rin akong may mga taong mag-aalala sa pananahimik ko, pero madalas ay wala. Tuloy nasanay akong walang kibo. At dumating sa punto na ayoko na ring makipag-usap. Ayoko nang maglabas ng damdamin sa kahit kanino. Ayoko nang may makaalam na impit akong umiiyak mula sa hindi ko maintindihang sakit. Nakaka-paranoid pero ayoko nang sabihin ng iba na napaka-overreacting, emotional at agaw-pansin ako. Ayoko nang makakuha ng simpatiya, ng pag-aalala at ng awa.

Hanggang kaya ng sikmura, iniiwasan kong may ibang maapektuhan sa sitwasyon ko. Ang pag-post sa lahat ng nararamdaman ko sa social media accounts ko ang una kong ginagawa para mailabas ito, pero huminto ako. What for? I don’t find comfort as a help anymore, abala lang ito sa mga taong may sarili ring pinagdadaanan sa buhay, sa mga taong hindi naman ako mauunawaan. Besides, once you feel alone, you should have to overcome this feeling by yourself. Tagain man tayo ng katotohanan na walang makatutulong sa atin kundi sarili natin, mas mabuti.

And for me, darkness has a greatest role to my own recovery. Ginagamot ko ang sarili sa ilalim ng madilim kong kuwarto. Dito wala akong marinig maliban sa paghugot-buga ko ng hininga at mga guni-guni na nagpapatintero sa loob ng aking ulo. At ganito marahil ang pakiramdam ng mga bulag. Memoryado ang bawat matapakan ng mga paa. At kabisado ang mukha ng dilim gayong sila ay nangangapa. Ganito rin ang pakiramdam ng katulad kong malinaw na nakakakita, ngunit sa dilim nahahanap ang kahalagahan ng pag-iisa. Kuntento. Hindi naghahanap. Hindi naliligaw. Higit sa anuman, hindi nalilito. Darkness is a form of meditation to my brain and body; balancing my sentiment and taking away all the negativities. Pinakakalma ako ng dilim. At ilang beses man akong pinupunit ng lungkot, pinakikibagayan ko ito nang paulit-ulit.

Aminado rin akong hindi ko kayang iligaw o ignorahin ang damdaming ito, so I will always grab my phone and earphones and plays a nonstop classic love songs on Spotify or sometimes I will switch it to Quran, and whether I fall asleep listening to it or it will stir the tons of grief and memories and tears in my chest can be the possible outcomes. Pero bahala na!

Marahil din ay dahil sa pagtatrabaho ko dito sa Jordan ng mahigit apat na taon nang straight ang suspetsa ko kaya madalas akong makaramdam ng pagkabilanggo dahil sa pananabik na makauwi.

Gayunpaman, sa likod ng dilim ay alam kong may naghihintay muling panibagong kadiliman na pinagmumulan ng parehong negatibong damdamin na nakatira sa puso ko. Ang kaibahan, dito ako nagiging malaya at dito ko natatagpuan ang kapayapaan at katahimikan. Higit sa alinman dito ko nakikilala ang aking sarili. At dito ko rin napag-aralang maniwala na wala akong kakampi sa mundong ito anuman ang gawin ko. Siguro kung may mga tao man na magbibigay ng pagpapahalaga sa akin, iyon ay panandalian. At tanggap ko iyon.

Mula sa sarisaring damdamin na nakatira sa gitna ng dibdib natin, ano’t anuman ang pagpigil natin sasabog ito, at pagkatapos ng pagsabog ay isang pagkawasak, ngunit isa ring kalayaan.

Above it all, sadness is a beautiful emotion, so whenever you feel sad it’s okay to cry.

OFW’s First Step

How many times have you tried, then failed? How many times have you failed in order to succeed? Let the world hear your stories.

“Filipinos are all over the world.”

People are sometimes very private, that introducing themselves or their names to anyone could be harmful. But there are people who can make a chit chat to strangers easily… including me.

So, hey people, my name is Analy. My online and close friends call me ‘Ann’ and my family call me ‘Bai’, a girl in Maguindanaon. Maguindanaon is one of the native languages in the Philippines, particularly in North Cotabato, Maguindanao, South Cotabato and Sultan Kudarat. The people is also called Maguindanaon, one of the Moro ethnic group in Mindanao.

My sign is Virgo. I am an OFW based in Jordan. I can wear both leggings and jeans, sneakers and slip-on shoes, loose and fitted t-shirts, but didn’t dare wearing high heels and dress in public. I workout at home. I love Minions and The Smurfs, also Naruto (though I love Sasuke 🙈). May diary ako, para puwede kong balikan ang mga mahahalagang nangyari (and secrets) sa buhay ko anytime.

Isa sa mga hobby ko ang photography, sa ngayon ay mobile photography ang ginagawa ko, pino-post sa Instagram habang wala pa akong DSLR. Ah, bad habit ko ang pagkusot sa tungki ng ilong ko kapag nenenerbiyos ako. And guess what? I’m weak at eye contact.

Paboritong kulay ko ang pula at berde pero wala akong anumang gamit na kakulay ng mga ’to dahil kulay itim at puti ang madalas kong binibili; mula sa damit hanggang sa sapatos. Coffee addict. I hate cinemas. Mas prefer ko kasi ang manood mag-isa kaysa may kasama. I love Fridays. Don’t know why. Hindi dahil puwede akong mag-pray sa masjid pero dahil napakatahimik kapag araw ng Biyernes at nakakapag-isip ako nang maayos kapag tahimik. At the same time, I have scoleciphobia and acrophobia, pero mabuti na lang at hindi ako inaatake ng acrophobia sa loob ng eroplano, haha.

Ito pa aminado ako na sa loob ng pitong taon ay ginugol ko ang panahon sa pagtatrabaho sa ibang bansa— malayo sa totoong tahanan at pamilya, bilang household worker. And within the first three months, I have experienced homesickness and various of emotional and mental trauma. The worse, I couldn’t just ran away and escape from these trauma as the job is waving at me.

Araw-araw ay pagsubok, literal. Hindi ako pwedeng magreklamo, umaray at magmukmok sa sulok dahil ito ang tanging dahilan kaya ako nasa ibang bansa— magtrabaho nang magtrabaho. At sinasahuran. But despite of the guts in achieving my goals, earning enough money for my family’s needs there are times that I have to ask myself what is my purpose in this world to encounter these struggles.

Sa tuwing pipikit ako para bang dumikit na sa likod ng mga mata ko ang rason na kung bakit ako nasa malayo, nag-rereflect sa kung saang bahagi man madako ang paningin ko. Ipinaaalala niyon sa akin na, “Hoy Analy, para sa kahit papaano’y ikaaangat ng pamilya mo ang ginagawa mo.” at “Sa kinabukasan ng anak mo, dapat matuto kang magtiyaga at magpakumbaba.” Dahil oo, isyu sa pinansyal ang dahilan kaya ako nasa Middle East. (And sooner or later, I’ll be returning home for good.)

There, I become tough. And dealt a lot of adjustments. Pamilya ang kahinaan ko pero sila rin ang nagpapalakas ng kalooban ko. “Kaya mo iyan, Analy!” paalala ko palagi sa sarili.

And for that, I can understand many of Overseas Filipino Workers (OFWs) working at foreign home on how they manage to fight with their fear in day one and emotional traumas by the following days until the 2-year contract has finished, especially to those girls ages below 25 ’cause that happened to me, but no one can help me/us to endure this kind of pain except ourselves.

Kayang-kaya natin ito! Sinimulan natin dapat tapusin natin!

Plus, this is our chance to travel and see the beauty of every country in the planet; from their culture and tradition, foods, languages, fashion, tourist spots and their behavioral traits and more. So, why not to become an OFW? It is really fun!

Try it. You’ll enjoy working abroad.